ΑΘΗΝΑ

• Ο Δημητσανίτης Παρθένιος Πετράκης, Ιατρός και Κτήτωρ της Ι.Μ. Ασωμάτων – Πετράκη στην Αθήνα, συνέδεσε άρρηκτα τη Δημητσάνα με την καρδιά της πνευματικής και εκκλησιαστικής ζωής της πρωτεύουσας.

• Ο Διονύσιος Πετράκης, Ηγούμενος στην Μονή Ασωμάτων, μέγας εκκλησιαστικός και κοινωνικός παράγοντας της Αθήνας είναι χορηγός της ονομαστής σχολής Ντέκα.

• O Μητροπολίτης Αθηνών Διονύσιος Β, είναι ο πρώτος ιεράρχης που εισήλθε στην Ακρόπολη, στην απελευθερωμένη Αθήνα μετά από 366 χρόνια. Μυημένος στην Φιλική Εταιρία βρέθηκε επικεφαλής της Αθηναϊκής εκκλησίας την κρίσιμη περίοδο του Αγώνα, από το 1850 – 1823. Είναι ο πρώτος ιεράρχης που εισήλθε στην Ακρόπολη στις 10 Ιούνιου 1822, στην απελευθερωμένη Αθήνα μετά από 366 χρόνια. Πρώτος που πάτησε το πόδι του στον ιερό Βράχο.

• Ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε, μαθήτευσε για δύο χρόνια στην Αθήνα, κοντά στον ιεροκήρυκα Κωνσταντίνο Βόδα, από τα Ιωάννινα, σημαντικό πνευματικό κέντρο της εποχής. Λόγιος, διδάσκαλος του Γένους, ιεροκήρυκας, δάσκαλος της φιλοσοφίας, διηύθυνε τη Σχολή των Αθηνών.

• Στις 25 Απριλίου 1871, το λείψανο του Γρηγορίου Ε΄ μεταφέρθηκε από την Οδησσό στην Αθήνα με το θωρηκτό «Γεωργίου» και εναποτέθηκε στη Μητρόπολη Αθηνών. Στις 8 Απριλίου 1921, ο Γρηγόριος Ε΄ ανακηρύχθηκε Άγιος και η μνήμη του εορτάζεται στις 10 Απριλίου.

• Στις 25 Μαρτίου 1872 έγιναν τα αποκαλυπτήρια της προτομής του στα προπύλαια του Πανεπιστημίου Αθηνών. Κατά τη διάρκεια της τελετής, ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης απήγγειλε το περίφημο ποίημά του, που αρχίζει με τους στίχους «Πώς μας θωρείς ακίνητος;… Πού τρέχει ο λογισμός σου…».

• Ο πίνακας «απαγχονισμός του πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄» του Νικηφόρου Λύτρα που βραβεύθηκε στη Διεθνή Έκθεση της Βιέννης, έχει γίνει αντικείμενο αντιγραφής από τον μαθητή του Λύτρα, γλύπτη Γρηγόριο Ζευγώλη (1886-1951) στο ηρώο της Κερατέας Αττικής. Μάρμαρο 1918, Κερατέα, Πλατεία Ηρώων.

• Ο Αθανάσιος Μπουσόπουλος, Έλληνας δάσκαλος του 18ου αιώνα από τη Δημητσάνα, αφιέρωσε όλα τα έντυπα βιβλία του και τα χειρόγραφα του στην σχολή της Δημητσάνας. Πέθανε στην Αθήνα το 1790.

ΑΓΙΑ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗ

• Κωνσταντίνος Κοντογόνης (1812 – 1878) Έλληνας θεολόγος από τη Δημητσάνα, το 1862 η Εκκλησιαστική Ακαδημία της Αγίας Πετρούπολης τον αναγόρευσε Προλύτη της Θεολογίας.

• Το ταξίδι του Ευθυμίου Καρακαλου συνεχίζεται στην Αγία Πετρούπολη. Ο Καρακαλος, γίνεται δεκτός στο Διεθνές Οπωρολογικό Συνέδριο, καθώς επέδειξε σταφιδόκαρπο της προηγούμενης σοδειάς. Στο συνέδριο παρευρίσκετο και ο Βασιλιάς Γεώργιος (μαζί με τη σύζυγό του), ρωτώντας το πρέσβη «Εδώ είναι περιοδεύων για τη διάδοση της σταφίδας εφέτης? Τι κάμει?»

ΑΘΩΣ – ΑΓΙΟ ΟΡΟΣ

• Νικόλαος Καράκαλλος (τέλη 10ου αιώνα, αρχές 11ου αιώνα), μοναχός και ηγούμενος, ίδρυσε τη Μονή Καρακάλλου στο Άγιο Όρος.

• Ο Κύριλλος Ε΄ Καράκαλλος (τέλη 17ου αιώνα-1775). Οικουμενικός Πατριάρχης (1748-1751) και (1752-1757), δημιούργησε με σιγίλιο την Αθωνιάδα Σχολή (1749), με την Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, που αποτελεί ένα κόμματι της ψυχής του γένους, καθώς η Ελλάδα βρήκε τρόπο να κρατήσει το Φως της γνώσης και της πίστης ζωντανό.

• Ο Γρηγόριος Ε΄, το 1798 έκπεσε του Πατριαρχικού θρόνου και εξορίστηκε στο Αγ. Όρος.

• Ο Άγιος Νεομάρτυς Ευθύμιος, απο Δημητσάνα, ασκήθηκε στη Σκήτη της Μονής Ιβήρων. Εκαρη μοναχός με το όνομα Ευθύμιος. Το κοσμικό του όνομα ήταν Ελευθέριος Ηλιόπουλος.

ΑΙΓΙΟ

• Στις 14 Μαΐου 1895 έτυχε αποθεωτικής υποδοχής από τους Πατρινούς. Ο σταθμάρχης Αιγίου υποδέχεται τον «περιοδεύοντα για την διάδοση της σταφίδας» τον Δημητσανίτη Ευθύμιο Καράκαλο στο Σιδηροδρομικό Σταθμό Αιγίου. Τον προσφώνησε ο Στ. Θωμόπουλος (ιστορικός συγγραφέας Πάτρας).

• Στο μοναστήρι των Παμμεγίστων Ταξιαρχών Αιγιαλείας, στην γυάλινη προθήκη του, υπάρχει η χρυσοκέντητη στολή του ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ Ε΄. Ένας ανεκτίμητος θησαυρός του Μοναστηριού.

ΑΡΓΟΣ

• Ο Π.Π. Πατρών Γερμανός μετέβη στο Άργος και διδάχθηκε από ξακουστούς δασκάλους, Αγάπιο Λεονάρδο και τον Αρχιερέα Ιάκωβο Πετράκη, ο οποίος τον χειροτόνησε και του προσέδωσε το όνομα Γερμανός.

• Ο Αγάπιος Λεονάρδος, πέθανε το 1815 στο Άργος, όπου και δίδασκε τα τελευταία χρόνια της ζωής του.

ΒΕΝΕΤΙΑ

• Ο ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ε΄ μεταφράζοντας στην ομιλούμενη τούς περί ιεροσύνης λόγους του Χρυσοστόμου, τους εξέδωσε στη Βενετία.

• Δαμασκηνός Παναγιωτόπουλος, ιερομόναχος (1735-1815). Γνωστός για τις εκδόσεις του στην Βενετία, όπως το έργο του 1802. Εξέδωσε στο τυπογραφείο του Π. Θεδοσίου από τα Ιωάννινα το «Γραμμιήτικον εξηγηματικόν».

• Ο Δαμασκηνός Παναγιωτόπουλος ως συγγραφέας εκδίδει τον εκκλησιαστικό ονομαζόμενο, θησαυρός νέος, και παλαιός της Αγίας Γραφής, πάνυ ωφέλιμος της ψυχής… Η έκδοση γίνεται στη Βενετία το 1802 στο τυπογραφείο του Νικολάου Γλυκύ. Ο Τόμος περιέχει τους κανόνες: του Δίκαιου Λαζάρου, των Βαΐων, της Μ. Δευτέρας, της Μ. Τρίτης, της Μ. Τετάρτης, της Μ. Πέμπτης, της Μ. Παρασκευής, του Μ. Σαββάτου, της Αναστάσεως, και τους κανόνες Υπαπαντής, Μεταμορφώσεως, και Υψώσεως Σταυρού. Ο τόμος περιέχει του Γρηγορίου του Θεολόγου τις εξηγήσεις των δεσποτικών εορτών και των θεομητορικών και των Παθών. Επίσης Ξυλόγραφη Βινιέτα σε θέση επίτιτλου κοσμεί τους κανόνες.

ΒΕΣΣΑΡΑΒΙΑ
[ΚΙΣΙΝΑΟΥ]

• Παναγιώτης Ανδρόνικος, (Δημητσάνα, 1780 – Κισνόφ, 1820). Φιλικός και λόγιος. Υπηρέτησε στο ρωσικό στρατό στο Κισνόφ της Βεσσαραβίας και συνδέθηκε με την οικογένεια Υψηλάντη. Το 1818 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και ως στενός συνεργάτης του Εμμανουήλ Ξάνθου εργάστηκε με ζήλο για τους σκοπούς της.

• Ο Π. Ανδρόνικος παραμονές της Επανάστασης, στο Κισινάου της Βεσσαραβίας, ζωγραφίζει την μητέρα πατρίδα καταπληγωμένη γυναίκα.

• Ο αδελφός του Γεώργιος Ανδρόνικος, είναι από τους πρώτους φιλικούς της Βεσσαραβίας.

Σημειωση: Το Κισινάου (παλαιότερα και Κισνόφ) είναι η πρωτεύουσα της Μολδαβίας, η οποία ήταν γνωστή ως Βεσσαραβία, μια περιοχή που έχει υπάρξει υπό Οθωμανική, Ρωσική και Σοβιετική κυριαρχία, με το Κισινάου να αναπτύσσεται από μοναστηριακό χωριό σε σημαντική πόλη της περιοχής και σήμερα κέντρο πολιτισμού, διοίκησης και οικονομίας.

ΒΙΕΝΝΗ

Το 1873 στη Διεθνή Έκθεση της Βιέννης ο πίνακας του Νικηφόρου Λύτρα (1832-1904) με θέμα τον απαγχονισμό του πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄ βραβεύθηκε. 1864, ελαιογραφία, Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου.

ΔΕΛΦΟΙ

Ο Ευθύμιος Καστόρχης υποστήριξε (ως μέλος και αργότερα πρόεδρος) τις πρώτες ελληνικές προσπάθειες για διερεύνηση των Δελφών, πριν τη “Μεγάλη Ανασκαφή” των Γάλλων.

Καταγράφει τις πρώτες προσπάθειες, εξηγεί τις δυσκολίες, προωθεί την ιδέα της συστηματικής ανασκαφής και θέτει τις βάσεις για το πρόγραμμα που αργότερα οι Γάλλοι πραγματοποίησαν.

Απέδωσε ιστορική σημασία στον δελφικό χώρο. Στην Ιστορική Έκθεση της Αρχαιολογικής Εταιρείας (1837–1879), ο Καστόρχης αναφέρει:

– τις πρώιμες δυσκολίες των Ελλήνων αρχαιολόγων,
– την ανάγκη για μελλοντικές συστηματικές ανασκαφές εκεί,
– και την αξία του δελφικού ιερού για την εθνική αρχαιολογία.

Ήταν από τους λόγιους που προώθησαν την άποψη ότι:

– οι Δελφοί πρέπει να ανασκαφούν εξ ολοκλήρου,
– και ότι αυτό απαιτεί κρατική παρέμβαση για τη μετακίνηση του Καστριού (κάτι που τελικά έγινε το 1891).

ΔΡΑΜΑ

• Στη Μονή Εικοσιφοίνισσας το 1798, μετά την πρώτη του Πατριαρχία, έμεινε ως εξόριστος στη μονή, ο Γρηγόριος Ε΄.

• Ο Άγιος Διονύσιος Α΄ ο αποκαλούμενος Σοφός (οικουμενικός Πατριάρχης) θεωρείται ο δεύτερος κτήτορας της Ι.Μ. Εικοσιφοινίσσης (βρίσκεται στο όρος Παγγαίο- υπάγεται στην Ιερά Μητρόπολη Δράμας) που συνέβαλε στην ανακαίνισης της. Παραιτήθηκε από τη θέση του Οικουμενικού πατριάρχης και έγινε ηγούμενος της μονής δίνοντας μεγαλύτερη λαμπρότητα και να επανέλθει αργότερα, το 1488, στον Πατριαρχικό Θρόνο από το οποίο είχε παραιτηθεί. Μετά από παρέλευση δυόμιση περίπου ετών παραιτήθηκε από τον Θρόνο για να επανέλθει στην ίδια Μονή, όπου και κοιμήθηκε σε βαθύ γήρας, το 1500.

• Το σκήνωμά του φυλασσόταν στη Μονή Εικοσιφοινίσσης, εκτός από ένα τεμάχιο που δόθηκε το 1881 στη Σκήτη Αγίου Ανδρέα στο Άγιο Όρος και ένα άλλο που δόθηκε το 1955 στην ιδιαίτερη πατρίδα του, τη Δημητσάνα. Κατά τη Β΄ Βουλγαρική Κατοχή της Ανατολικής Μακεδονίας (1916-1918, Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος), οι λειψανοθήκες με τα λείψανα του Αγίου συλήθηκαν από τον βουλγαρικό κατοχικό στρατό και εκτίθενται στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο Βουλγαρίας

• Ο Άγιος Διονύσιος Α Ένεκα συκοφαντιών, μετά από έξη χρόνια, αναγκάστηκε να παραιτηθεί του αξιώματός του αυτού και να ασχοληθεί με την ανακαίνιση της Ιεράς Μονής της Εικοσιφοινίσσης Δράμας στο Παγγαίο Όρος και να επανέλθη αργότερα, το 1488, στον Πατριαρχικό Θρόνο από το οποίο είχε παραιτηθεί..

• Ο Άγιος Διονύσιος μετά από παρέλευση δυόμιση περίπου ετών παραιτήθηκε από τον Θρόνο για να επανέλθη στην ίδια Μονή, όπου και κοιμήθηκε σε βαθύ γήρας, (το 1500μ.Χ.).

• Ο Ιωσήφ Αντωνόπουλος, εθνομάρτυρας και ιερομάρτυρας το 1787 διαδέχθηκε τον μητροπολίτη Γεράσιμο, από την Πάρο, ανήλθε στον μητροπολιτικό θρόνο της Δράμας.

ΖΑΚΥΝΘΟΣ

• Ο Γεώργιος Αγγελόπουλος (μετέπειτα ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ε΄), μετά τις σπουδές στη Πάτμο ακολουθεί την κλίση του προς τον μοναχικό βίο για να γίνει μοναχός στη μονή Αγίου Διονυσίου, στις Στροφάδες, (πλησίον Ζακύνθου) όπου μετονομάστηκε σε ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ. Το 1785 επιστρέφει στη Σμύρνη.

• Ειδική αναφορά τον απαγχονισμό του Γρηγορίου Ε κάνει ο εθνικός μας ποιητής Διονύσιος Σολωμός, στο μακροσκελές ποίημά του Ύμνος εις την Ελευθερίαν (στρ. 132-138).

• Ακολουθία του Γρηγορίου Ε΄ συντάχθηκε στην Ζάκυνθο από τον Ιερομόναχο Νικόλαο Κοκκίνη το 1822, μετέπειτα Μητροπολίτη Ζακύνθου (1838-1867). Το 1853 εκδόθηκε «Βίος και πολιτεία» του. Το 1871 διασκευάστηκε η ακολουθία του από τον Αρχιμ. Αβέρκιο Λ. Λαμπίρη. Το 1968 κυκλοφόρησε δεύτερη ακολουθία, που πραγματοποιήθηκε από το μοναχό Γεράσιμο Μικραγιαναννίτη με επιμέλεια του Πρωτοπρεσβύτερου Αιδ. Ευάγγελου Μπονώρη.

• Ο Αγάπιος Λεονάρδος μετα την καταστροφή της σχολής Δημητσάνας από τους Ορλωφικούς, κατέφυγε στη Ζάκυνθο και έπειτα στην Πάργα, όπου δίδαξε έως το 1780 και επέστρεψε στη Δημητσάνα για να αναβιώσει τη Σχολή.

• Δαμασκηνός Παναγιωτόπουλος ιερομόναχος (1735-1815). Μετά τα πρώτα του γράμματα στη Μονή Φιλοσόφου, συνέχισε τις σπουδές του σε Δημητσάνα, Τρίπολη και Σμύρνη. Τελικά κατέληξε στη Ζάκυνθο όπου δίδαξε μέχρι το Θανάτό του.

• Επίσκοπος Μεθώνης Άνθιμος Καράκαλος (1725-1801) γεννήθηκε στη Δημητσάνα. (ανιψιός του Κύριλλου Ε΄). Σπούδασε στη Μονή Φιλοσόφου. Το 1759 χειροτονήθηκε Επίσκοπος Μεθώνης. Έλαβε ενεργό μέρος στην Ορλωφική επανάσταση του 1770. Μετά την αποτυχία αναχώρησε από τη Πελοπόννησο και κατέφυγε αρχικά στη Ζάκυνθο.

• Ο Καλλίνικος Καστόρχης το 1826 απεστάλη από τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη στη Ζάκυνθο για υποστήριξη του αγώνα.

• Ο οπλαρχηγός Αγγελής Πετραλιάς, στη Δίβρη Λαμπείας – Ηλεία, εκ των πρώτων που μυήθηκαν στην Φιλική Εταιρεία. Από τους μεγαλύτερους εμπόρους στην Ηλεία. Έφερνε μεγάλες ποσότητες νίτρου για την κατασκευή πυρίτιδας, από Ιταλία, σε Κέρκυρα, Ζάκυνθο, το οποίο διοχέτευε μέσω Κυλλήνης, στη Δημητσάνα.

• Μεγάλα αποθέματα θειαφιού που διέθετε η Ιταλία, η εισαγωγή γινόταν στη Δημητσάνα μέσω Ζακύνθου.

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Ο Ιωσήφ Αντωνόπουλος, εθνομάρτυρας και ιερομάρτυρας μετά τον θάνατο του Θεσσαλονίκης Γεράσιμου, τον Νοέμβριο 1810, μετατέθηκε στη μητρόπολη Θεσσαλονίκης.

ΘΗΒΑ

Ο Παύλος Πούγγας, απο τη Θήβα είχε αρκετά κτήματα στη Γορτυνία και τα αφιέρωσε στη Μονή Φιλοσόφου, όπου ασπάσθηκε τον Μοναχικό βίο και παρέμεινε ως μοναχός Παρθένιος.

ΙΑΣΙΟ
[ΜΟΛΔΑΒΙΑΣ]

• Ο Οικονόμου (ή Καζής) Μιχαήλ 1798-1879, αγωνιστής του 1821, γραμματέας του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη σπούδασε στο Ιάσιο.

• Ο Ευεργέτης Νικόλαος Μακρής πήγε στο Ιάσιο Μολδαβίας.

• Ο λόγιος Νεόφυτος Νικητόπουλος πήγε στο Ιάσιο για πνευματική κατάρτιση.

• Ο Ηλιάδης Φώτης, έμπορος, μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία στο Ιάσιο.

• Ο Διογενείδης Παναγιώτης, έμπορος, μυήθηκε στο Ιάσιο της Μολδαβίας.

ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΑ

• Ο Γερμανός διετέλεσε Πατριάρχης Ιεροσολύμων (1534-1579).

• Ο Σωφρόνιος Δ΄ Καράκαλλος διετέλεσε Πατριάρχης Ιεροσολύμων. Το 1605 αποσπά από τους καθολικούς με φιρμάνι το τμήμα του Γολγοθά πού μέχρι σήμερα κατέχουν οι ορθόδοξοι.

• Ο Θεοφάνης Γ’ Καράκαλλος (1570 – 1644) διετέλεσε Πατριάρχης Ιεροσολύμων.

• Ο Παίσιος Λαμπάρδης διετέλεσε Πατριάρχης Ιεροσολύμων (1645-1660)

• Ο Αγάπιος Λεονάρδος, στα τέλη του 18ου ακολούθησε έντονο ιεραποστολικό έργο επισκεπτόμενος τους Αγίους Τόπους, Θεσσαλία, Μακεδονία, Θράκη, Άγιο Όρος, την Παλαιστίνη, την Αραβία, την Αίγυπτο.

ΙΤΑΛΙΑ
[ΜΠΟΛΩΝΙΑ – ΤΕΡΓΕΣΤΗ]

• Για τη παρασκευή πυρίτιδας έφερναν θειάφι στη Δημητσάνα και από την Ιταλία όπου υπήρχαν ηφαιστειογενή εδάφη στην εποχή της επανάστασης.

• Ο Παρθένιος Πετράκης κτήτωρ της Ι.Μ. Ασωμάτων – Πετράκη σπούδασε ιατρική στην Ιταλία.

• Ο Κωνσταντίνος Κοντογόνης (1812 – 1878) Έλληνας θεολόγος. Γεννήθηκε το 1812 στην Τεργέστη. Ο πατέρας του ήταν από τη Δημητσάνα.

• Ο αναμορφωτής των Ελληνικών Ταχυδρομείων Θεόδωρος Λεονάρδος συμμετείχε στην ολοκλήρωση της διμερούς συμφωνία μεταξύ Ελλάδος – Ιταλίας, η οποία καθόριζε ότι η χώρα αποστολής ταχυδρομικών αντικειμένων εισπράττει τα ταχυδρομικά τέλη και η χωρά προορισμού αυτών κάνει την διανομή με αμοιβαιότητα.

• Το 1824 ο Παλαιών Πατρών Γερμανός πηγαίνει στην Ιταλία και έμεινε ως τον Ιούνιο του 1824, δεν μπόρεσε να συναντήσει τον Πάπα, για ενημερώσει την Ιταλία και το Βατικανό για το αγωνιζόμενο Έθνος.

• Ο Π. Πατρών Γερμανός Επισκέφθηκε, πάντως, σημαντικές πόλεις της Ιταλίας, όπως τη Μπολόνια, Φαέντσα, όπου συναντήθηκε με επιφανείς Έλληνες.

• Ο επιβλητικός ανδριάντας του Π. Πατρών Γερμανού στη Δημητσάνα είναι έργο, του Ιταλού γλύπτη Caparelo.

• Τον Οκτώβριο 1774 παύθηκε και καθαιρέθηκε. Το 1776 εγκαταστάθηκε στη Τεργέστη (στην αυστριακή αυτοκρατορία τότε) Τον Απρίλιο 1977 άρθηκε η καθαίρεσή του. Ακολούθως του ανετέθη από το οικουμενικό πατριαρχείο, η διαποίμανση των ορθοδόξων της Ακυληίας (δηλαδή της Τεργέστης και της γύρω περιοχής). Πέθανε στη Τεργέστη το 1801.

ΚΑΛΑΒΡΥΤΑ

• Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός ευλογεί τη σημαία της ελευθερίας κατά την έναρξη της Επανάστασης στη Αγία Λαύρα.

• Μετάλλιο του 1836, εικονίζει σκηνή ευλογίας αγωνιστών από τον Π.Π. Γερμανό. Επιγραφή: ΘΕΟΣ ΤΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΜΟΥ ΚΑΙ ΥΨΩΣΩ ΑΥΤΟΝ – ΚΑΛΑΒΡΥΤΑ 25 ΜΑΡΤΙΟΥ 1821.

ΚΑΛΑΜΑΤΑ

• Ο Ευθύμιος Καράκαλος το 1882, μετατίθεται ως πρόεδρος πρωτοδικών στη Καλαμάτα. Για το ζήλο, του απονεμήθηκε ο Σταυρός του Σωτήρος.

• Ο Δημητσανίτης Άνθιμος Καράκαλος, διετέλεσε Επίσκοπος Μεθώνης. Το πότε προβιβάστηκε σε επίσκοπο Μεθώνης δεν είναι γνωστό. Το βέβαιο είναι ότι ήταν επίσκοπος πριν το 1762.

ΚΑΣΤΕΛΟΡΙΖΟ

Ο πατριάρχης Ιεροσολύμων Παΐσιος Λαμπάρδης πέθανε στο Καστελόριζο το 1660.

ΚΕΡΚΥΡΑ

• Ο Καλλίνικος Καστορχης ανέχωρησε για τη Κέρκυρα κάποιο χρονικό διάστημα για τελειοποίηση της Γαλλικής γλώσσας.

• Ο οπλαρχηγός Αγγελής Πετραλιάς, στη Δίβρη Λαμπείας – Ηλεία, εκ των πρώτων που μυήθηκαν στην Φιλική Εταιρεία. Από τους μεγαλύτερους εμπόρους στην Ηλεία. Έφερνε μεγάλες ποσότητες νίτρου για την κατασκευή πυρίτιδας, από Ιταλία, σε Κέρκυρα, Ζάκυνθο, το οποίο διοχέτευε μέσω Κυλλήνης, στη Δημητσάνα.

ΚΕΦΑΛΛΟΝΙΑ

• Στον Ιερό Ναό Κοιμήσεως Θεοτόκου Ντομάτων Λειβαθούς, τιμώντας τον Πατριάρχη Γρηγόριο τον Ε’, του οποίου το διασωθέν φέρετρο φυλάσσεται εντός του ναού. Το πρόχειρο φέρετρο κατασκευάστηκε εντός του πλοίου του Κεφαλονίτη Ι. Σκλάβου. Σε αυτό το φέρετρο είχε τοποθετηθεί το ανασυρθέν από τα ύδατα του Βοσπόρου σκήνωμα του Γρηγορίου Ε.

• Αρκετές ποσότητες νίτρου έφερναν στη Δημητσάνα ποσότητες νίτρου από τα Επτάνησα ( Ζάκυνθος, Κέρκυρα, Κεφαλλονιά)

ΚΙΕΒΟ

• Θεοφάνης Καράκαλος Πατριάρχης Ιεροσολύμων (Δημητσάνα 1570 – Κωνσταντινούπολη 1644)

• Ο Πατριάρχης Θεοφάνης αγωνίστηκε με επιμονή για την επαναφορά των προσκυνημάτων στην κυριαρχία της ορθοδοξίας. Ταξίδεψε στη Ρωσία και τη Μολδοβλαχία πολλές φορές και συγκέντρωσε χρήματα. ΄Ύστερα από ταλαιπωρίες, διώξεις και φυλακίσεις κατόρθωσε (1633) και απέσπασε σουλτανικό διάταγμα, με το οποίο δίνονταν ξανά τα ιερά προσκυνήματα των Αγίων Τόπων, όπως το σπήλαιο της Βηθλεέμ, ο Πανάγιος Τάφος κ.λ.π.

• Αξιόλογη υπήρξε η προσφορά του Πατριάρχη Ιεροσολύμων Θεοφάνη στη Ρωσική Εκκλησία. Το 1616 τον προσκάλεσε ο τσάρος Μιχαήλ, ο ιδρυτής της δυναστείας των Ρομανόφ, στη Μόσχα, για να βοηθήσει στην αναδιοργάνωση της Εκκλησίας. Χειροτόνησε πατριάρχη τον πατέρα του τσάρου Φιλάρετο, ίδρυσε το πρώτο ελληνικό σχολείο στη Μόσχα και ενίσχυσε τους δεσμούς της Ρωσικής και Ελληνικής Εκκλησίας.

• Όταν στην Ουκρανία, που βρισκόταν στο βασίλειο της Πολωνίας, άρχισαν οι καθολικοί να καταπιέζουν και να προσηλυτίζουν τους ορθόδοξους στον καθολικισμό, ο Θεοφάνης Καράκαλος πήγε στο Κίεβο και χειροτόνησε μυστικά αρκετούς ορθόδοξους επισκόπους, πολλοί από τους οποίους ήταν Έλληνες φυγάδες από τις τουρκοκρατούμενες περιοχές. Για την πράξη του αυτή τιμήθηκε παντού ως ήρωας της ορθοδοξίας και ευεργέτης των Ρώσων, γιατί δεν έσωσε μόνο την εκκλησιαστική τους αυτοτέλεια, αλλά βοήθησε και στη συνοχή της εθνικής τους υπόστασης.

ΚΙΛΚΙΣ

Ο Θεόδωρος Ψαρούλης στον Ελληνοβουλγαρικό πόλεμο ανδραγαθεί και προάγεται σε ανθυπολοχαγό. Τραυματίζεται θανάσιμα το 1917 ενώ καταλαμβάνει το απόρθητο μέχρι τότε φρούριο του Μπαγιαντάρ. Σήμερα στο στρατιωτικό νεκροταφείο της Μποέμιτσας (η Αξιούπολη ονομαζόταν έως το 1926 Μποέμιτσα) υπάρχει ένας μαρμάρινος σταυρός και μια μαρμάρινη επιγραφή. Υπολοχαγός Θ. Ψαρούλης «Είπε τε στο Ταγματάρχη μου, ότι αποθνήσκω μεδιών» (Ήταν τα τελευταία του λόγια)

ΚΥΔΩΝΙΕΣ
[ΣΗΜΕΡΑ ΑΪΒΑΛΙ]

• Ο Ευθύμιος Καστορχης, φλεγόμενος για περισσότερες γνώσεις μετέβη από τη Σμύρνη στις Κυδωνίες (Αιβαλί) με σοφούς δάσκαλους, Γρηγόριο Σαράφη και Θεόφιλο Καΐρη. Η σχολή αποτελούσε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα των ελληνορθόδοξων του ελληνισμού με ευρύτατη ακτινοβολία.

• Γεννήθηκε ο Φώτης Κόντογλου. Το 1926 επισκέφθηκε στη Δημητσάνα Το συνολικό έργο του Φώτη Κόντογλου, για τη Δημητσάνα, περιέχει 5 δημιουργίες που εμπνεύστηκε και με κείμενο για τη Δημητσάνα στο βιβλίου του, «Ταξίδια» το 1928.

ΚΥΠΡΟΣ

Το 1795 ο Κύπριος Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Γεράσιμος Γ΄, χειροτόνησε Επίσκοπο Δημητσάνης τον Κύπριο Φιλόθεο Χατζή (1795-1821). Ο επίσκοπος ήταν εκ των ησυχότερων αρχιερέων, και πολύ εκκλησιαστικός. O Φιλόθεος Χατζής υπήρξε μέλος της Φιλικής Εταιρείας. Φυλακίσθηκε μετά άλλων αρχιερέων, και πέθανε στις φυλακές της Τρίπολης. Ο Φιλόθεος ήταν μοναχός στην Ιερά Μονή Προδρόμου.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

• Η Κωνσταντινούπολη ήταν διοικητικό κέντρο της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και συγκέντρωσε μεγάλο αριθμό Ελλήνων εμπόρων, κληρικών και διανοουμένων. Αρκετοί Δημητσανίτες μετοίκησαν στην Κωνσταντινούπολη από το 17ο έως το 19ο αιώνα, για λόγους εμπορικούς, καλύτερες συνθήκες ζωής και επαγγελματικής ανέλιξης. Ορισμένοι διακρίθηκαν στη Φαναριώτικη κοινωνία, στο εμπόριο και στην Εκκλησία.

• Πολλοί Δημητσανίτες εργάστηκαν ως έμποροι, τραπεζίτες και τεχνίτες στην Κωνσταντινούπολη. Η Δημητσάνα ήταν σημαντικό εκπαιδευτικό και θρησκευτικό κέντρο. Αρκετοί απόφοιτοι της Σχολής Δημητσάνας (λειτουργούσε από τον 18ο αιώνα) κατευθύνονταν στην Πόλη για περαιτέρω σπουδές ή εκκλησιαστική καριέρα.

• Ο ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ε, το Μάιο 1797 εκλέχθηκε ομοφώνως Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως. Ανήλθε στο θρόνο ακόμη δυο φορές (1807, 1818).

• Όταν ο ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ε έγινε Πατριάρχης, ο Π. Πατρών Γερμανός έγινε αρχιδιάκος του Γρηγορίου στη Κωνσταντινούπολη.

• Ο Π. Πατρών Γερμανός στην Κωνσταντινούπολη παρακολούθησε ανώτερα μαθήματα στην περίφημη Πατριαρχική Σχολή Κουρούτσεσμε.

• Ο Π. Πατρών Γερμανός παρακολούθησε μαθήματα στη Πατριαρχική σχολή Ξηροκρήνης. Μαζί με μια ομάδα από καθηγητές και μαθητές της σχολής Ξηροκρήνης, η οποία επιμελήθηκε και εξέδωσε ελληνικό λεξικό, το οποίο αργότερα χαρακτηρίστηκε «κιβωτός της Ελληνικής Γλώσσης».

• Ο Άγιος Διονύσιος Α΄ τον Ιανουάριο 1467 μ.Χ. ανήλθε στον πατριαρχικό θρόνο της Κωνσταντινούπολης.

• Ο Πατριάρχης ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ Α΄, ασπάστηκε το μοναχικό βίο και εγκαταστάθηκε στη περιφανή Αγίου Γεωργίου Μονή Μαγγάνων, σε απόσταση περίπου 50 μ. από την ακτή του Μαρμαρά. Στο χώρο αυτό βρίσκονται σήμερα οι κήποι του Gülhane, ενώ τα ερείπια της μονής έχουν καλυφθεί από χώμα και βλάστηση.

• Κύριλλος Ε΄ Καράκαλλος (τέλη 17ου αιώνα-1775). Οικουμενικός Πατριάρχης (1748-1751) και (1752-1757).

• Ο Οσιομάρτυς Άγιος Ευθύμιος, εκπαιδεύτηκε στη σχολή Δημητσάνας και συνέχισε τις σπουδές του, στην Πατριαρχική Ακαδημία Κωνσταντινουπόλεως (Μεγάλη Σχολή του Γένους). Μαρτύρησε στη Κωνσταντινούπολη στις 22 Μαρτίου 1814.

• Στις 3 Ιουνίου 1821, όπου έλαβαν χώρα απαγχονισμοί φυλακισμένων μητροπολιτών σε διάφορα σημεία της Κωνσταντινούπολης, όπως του μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Ιωσήφ στο Νεοχώρι.

• Η Σχολή Δημητσάνας – Ίδρυση: Τέλη 17ου αιώνα.

– Προετοίμαζε ιερείς, μοναχούς και λογίους, πολλοί από τους οποίους προωθούνταν στο Πατριαρχείο Κωνσταντινούπολης.

– Ονομάστηκε “Σχολείο του Γένους” γιατί προετοίμαζε υψηλόβαθμα στελέχη της Εκκλησίας και της Φιλικής Εταιρείας.

• Η Δημητσάνα ήταν ένα σπουδαίο πνευματικό κέντρο, ιδίως κατά την Τουρκοκρατία. Από τη “Σχολή της Δημητσάνας” (ιδρύθηκε περίπου τον 17ο αιώνα), αναδείχθηκαν πολλοί λόγιοι και ιεράρχες, που έφτασαν έως και την Κωνσταντινούπολη.

• Το Οικουμενικό Πατριαρχείο είχε ανέκαθεν στενή σχέση με τη Δημητσάνα, λόγω των πατριαρχών και μητροπολιτών που προήλθαν από εκεί.

• Ο Νεόφυτος Νικητόπουλος πήγε στην Κωνσταντινούπολη για πνευματική κατάρτιση.

ΛΕΙΒΑΔΙΑ

• Διονύσιος Β΄ Μητροπολίτης Αθηνών, ανιψιός του Γρηγορίου Ε’. Έχοντας εκκλησιαστική δικαιοδοσία επι των χωροεπισκόπων Σαλώνων και Ταλαντίου, πήγαινε τακτικά στη Λειβαδιά, δεύτερη έδρα της Αρχιεπισκοπής του. Είχε μυηθεί στην Φιλική Εταιρία.

• Ο Μητροπολίτης Αθηνών Διονύσιος Β, την 1η Απριλίου 1821, μαζί με τον επίσκοπο Σαλώνων Ησαΐα και Ταλαντίου Νεόφυτο, ευλόγησε τα όπλα των επαναστατών Ελλήνων στον Ιερό Ναό της Αγίας Παρασκευής κοντά στη Λιβαδειά.

ΛΕΙΨΙΑ

Ο Αγάπιος Λεονάρδος, συνεργάστηκε με τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη στην έκδοση του Πηδαλίου (κανόνες της Εκκλησίας), που εκδόθηκε στο Λειψία το 1800.

ΛΕΣΒΟΣ

Στη Μονή Παμμεγίστων Ταξιαρχών (Ταξιάρχης) στο Μανταμάδο Λέσβου, φυλάσσεται στο ναό, ως εθνικό και θρησκευτικό κειμήλιο, ο αρχιερατικός σάκκος και το Επιτραχήλιο του Γρηγορίου Ε΄.

ΛΕΥΚΑΔΑ

• Τη 1 Φεβρουαρίου 1872, με επιστολή του Πρύτανη του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Ευθύμιου Καστόρχη, στον ποιητή Αριστοτέλη Βαλαωρίτη, ζητά από τον ποιητή να γράψει ποίημα για τον Πατριάρχη Γρηγόριο Ε΄, τον οποίο θα εκφωνούσε ο ίδιος την 25η Μαρτίου, στα αποκαλυπτήρια του ανδριάντα που είχε στηθεί προς τιμήν του, μπροστά από το Πανεπιστήμιο.

• Επιστολή του Πρύτανη Ευθύμιου Καστόρχη, ανέφερε μεταξύ άλλων : «…… κρίνομεν αναγκαίον να παρακαλέσωμεν υμάς, κύριε Βαλαωρίτη, όπως δια της ηδυεπούς και εθνικωτάτης υμών γλώσσης προσαγορεύσητε τον ανδριάντα του αθανάτου τούτου τέκνου της νεωτέρας Ελλάδος…».

• Υποδοχή, Αριστοτέλη Βαλαωρίτη στη Λευκάδα από τους κατοίκους της, μετά την απαγγελία του διθυράμβου για τον Γρηγόριο Ε ΄, στα αποκαλυπτήρια του ανδριάντα του. Πυροβολισμοί και ζητωκραυγές πλήθους κόσμου, τον υποδέχθηκαν στη Λευκάδα.

ΜΗΛΟΣ

Για τη παρασκευή πυρίτιδας προμηθεύονταν θειάφι στη Δημητσάνα από τις Κυκλάδες, (ηφαιστειογενή εδάφη), τη Μήλο.

ΜΟΛΔΟΒΛΑΧΙΑ
(ΠΑΡΑΔΟΥΝAΒΙΕΣ ΗΓΕΜΟΝIΕΣ)

Ο Φώτης Ηλιάδης πριν την επανάσταση ήταν στη Μολδοβλαχία για τους σκοπούς της φιλικής Εταιρίας. Όταν ξέσπασε η επανάσταση πήρε μέρος, ως πολιτικός και με δαπάνες από την ιδιωτική του περιουσία. Υπηρέτησε και σε διάφορες Κυβερνήσεις, ιδίως του Ιωάννη Καποδίστρια.

ΜΟΣΧΑ

• Αξιόλογη υπήρξε η προσφορά του Πατριάρχης Ιεροσολύμων Θεοφάνη στη Ρωσική Εκκλησία. Το 1616 τον προσκάλεσε ο τσάρος Μιχαήλ, ο ιδρυτής της δυναστείας των Ρομανόφ, στη Μόσχα, για να βοηθήσει στην αναδιοργάνωση της Εκκλησίας, η οποία μετά τον εμφύλιο πόλεμο βρισκόταν σε παρακμή. Ίδρυσε το πρώτο ελληνικό σχολείο στη Μόσχα και ενίσχυσε τους δεσμούς της Ρωσικής και Ελληνικής Εκκλησίας.

• Επίσκοπος Μεθώνης Άνθιμος Καράκαλος το 1774 μετέβη στη Ρωσία.

• Στην σταφιδική κρίση στα τέλη 19ου αιώνα κατέστησε απαραίτητη την εύρεση λύσης για εξαγωγή του προϊόντος και σε άλλες χώρες. Με σκοπό τη διάδοση της μαύρης σταφίδας σε νέες αγορές εμφανίστηκαν οι λεγόμενοι σταφιδαπόστολοι. Μεταξύ αυτών και ο εφέτης Πατρών, Ευθύμιος Καράκαλος (γεννήθηκε στη Δημητσάνα το 1836), ξεκινά ταξίδι του το 1894 από τη Κωνσταντινούπολη, πέρασε από την Οδησσό και κατέληξε στη Μόσχα.

• Ο Ευθύμιος Καράκαλος το 1894-1895 ταξίδεψε για δέκα μήνες στη Ρωσία με σκοπό την προώθηση της σταφίδας.

• Ο Καράκαλος επισκέφθηκε, το Νοβοροσίσκ, πόλεις Καυκάσου, Ροστόφ, Καζάν, Ταΐγάνιο, Μαριούπολη, Βερδιάνσκα, Κερτζ, Θεοδοσία, Γυάλτα, Σεβαστούπολη, Μόσχα, Κισνόβιο

• Στις 15 Μαρτίου 1895, ο Ε. Καρακαλος συναντιέται στη Μόσχα, με τη μεγάλη μορφή της παγκόσμιας λογοτεχνίας, Λεονίντ Τολστόι, και συζήτησε για τον κοινωνισμό στην Ελλάδα και για την προσφορά της Ελληνικής γλώσσας.

ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ

• Ο Αγάπιος Λεονάρδος, επισκέφθηκε για προσκύνηση (Αγία Γη και Σινά)

• Πατριάρχης Κύριλλος Ε’ (Κωνσταντινουπόλεως) Κατά την πρώτη του πατριαρχία (1748–1751) ήρθε σε σύγκρουση με την Υψηλή Πύλη και μέρος του κλήρου. Τελικά καθαιρέθηκε και εξορίστηκε. Σύμφωνα με τις πηγές, κατέφυγε στο Σινά (Αίγυπτος).και εγκαταστάθηκε προσωρινά στην Ι. Μονή Αγίας Αικατερίνης, όπου και έμεινε για κάποιο διάστημα. Διαμένει εκεί ως φιλοξενούμενος του Αρχιεπισκόπου Σινά. Φαίνεται να έρχεται σε επαφή με τον ασκητικό βίο και να ενισχύει δεσμούς με μοναχούς που τον υποστήριζαν.

ΜΥΣΤΡΑΣ

Ο Δημητσανίτης Μητροπολίτης Λακεδαιμονίας, Ανανίας, αποκεφαλίστηκε στο Μυστρά από τους Οθωμανούς το 1764, για την επαναστατική του δράση.

ΝΑΥΠΛΙΟ

• Το 1826 ο Π. Πατρών Γερμανός πηγαίνει στο Ναύπλιο και εκλέγεται μέλος της Γ εθνοσυνέλευσης και κατόπιν μέλος της επιτροπής των εξωτερικών. Οι περιπέτειες της υγείας του τον εξασθένησαν και στις 30 Μαΐου 1826 πεθαίνει. Μετέπειτα τα οστά του μεταφέρθηκαν στη Δημητσάνα.

• Στο Ναύπλιο ο Π. Π. Γερμανός προσεβλήθη από λοιμώδη νόσο από την οποία και απεβίωσε στις 10 Μαΐου 1826.

• Ο Νικόλαος, Σπηλιωτόπουλος πεθαίνει τα πρώτα έτη της επανάστασης, το 1828 στο Ναύπλιο.

• Ο Σπύρος Σπηλιωτόπουλος πεθαίνει στις 5 Αυγούστου 1841 στο Ναύπλιο, ακριβώς την ημέρα κατά την οποία διορίσθηκε δήμαρχος Ναυπλίου.

ΟΔΗΣΣΟΣ

• Η Οδησσός δεν ήταν απλά ένας τόπος μετανάστευσης· ήταν στρατηγικός κόμβος για τους Έλληνες του αγώνα. Οι Δημητσανίτες που μετανάστευσαν εκεί, είτε ως έμποροι, είτε ως λόγιοι ή ιερείς, είτε ως επαναστάτες, έφεραν μαζί τους την πνευματική παράδοση της Δημητσάνας και την ενσωμάτωσαν στον ελληνισμό της διασποράς.

• Παρουσία Δημητσανιτών στην Οδησσό στα τέλη 18ου και στις αρχές του 19ου αιώνα εντάσσεται σε:

Εμπορικούς λόγους

– Η Οδησσός από το 1794, υπό ρωσική κυριαρχία, μετατράπηκε σε κομβικό εμπορικό λιμάνι στη Μαύρη Θάλασσα.
– Οι Δημητσανίτες, είχαν εμπειρία στο εμπόριο, ακολουθώντας το παράδειγμα Πελοποννήσιων και Ηπειρωτών.
– Εξασφάλιζαν καλύτερες οικονομικές ευκαιρίες, φορολογικά πλεονεκτήματα και δυνατότητες διασύνδεσης με ελληνικά δίκτυα.

Πνευματική διασύνδεση και παιδεία

– Η Δημητσάνα γνωστή για την Ιερατική Σχολή της και για το μορφωμένο ανθρώπινο δυναμικό της.
– Στην Οδησσό υπήρχαν ελληνικά σχολεία, φιλανθρωπικά ιδρύματα, και εκκλησίες, όλα ελληνικής πρωτοβουλίας.
– Πολλοί Δημητσανίτες λόγιοι ή ιερείς ακολούθησαν την παροικία της Οδησσού για να συνεχίσουν το έργο τους ή να υποστηρίξουν την Ορθόδοξη Πίστη. (Νεόφυτος Νικητόπουλος πήγε στην Οδησσό για πνευματική κατάρτιση).

Πολιτική και εθνική δράση – Φιλική Εταιρεία

– Η Οδησσός ήταν το κέντρο ίδρυσης της Φιλικής Εταιρείας (1814).
– Πολλοί Δημητσανίτες που ήταν μυημένοι (π.χ. οι έμποροι Ηλίας Μάνεσης, (χρηματοδότησε και συμμετείχε ενεργά σε προεπαναστατικές κινήσεις. Εκπροσωπεί την τυπική περίπτωση Δημητσανίτη της διασποράς, με συνείδηση εθνική και εμπορική), και ο Νικόλαος Οικονόμου), εγκαταστάθηκαν για να συμμετέχουν πιο ενεργά στην οργάνωση της Επανάστασης.
– Εντάχθηκαν στο δίκτυο Ελλήνων της διασποράς που παρείχαν χρηματοδότηση, πληροφορίες και προστασία σε φυγάδες.

Προστασία από τον Οθωμανικό ζυγό

– Πολλοί λόγιοι και πολιτικά δραστήριοι Δημητσανίτες αναζήτησαν καταφύγιο στη Ρωσική Αυτοκρατορία, μακριά από τον έλεγχο των Οθωμανών.
– Η Οδησσός, ως ρωσική πόλη, προσέφερε σχετική ασφάλεια, αλλά και ελευθερία λόγου, έκδοσης και εθνικής οργάνωσης.

• Ο Δημητσανίτης Ηλίας Μάνεσης, έμπορος στην Οδησσό, μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία. Χρηματοδότησε και συμμετείχε ενεργά σε προεπαναστατικές κινήσεις με συνείδηση εθνική και εμπορική.

• Το 1871 ο Καλλίνικος Καστόρχης μετέβη στην Οδησσό ως πρόεδρος επιτροπής για τη μεταφορά των ιερών λείψανων του ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ Ε΄ στην Αθήνα.

• Στις 7 Ιανουαρίου 1895, Ο Ε. Καρακαλος, συναντά τον Δήμαρχο Οδησσού Γρηγόριο Μαρασλή και τον παρακαλεί να δωρίσει τον ανδριάντα του ΓΡΗΓΟΡΟΥ Ε ΄στη Δημητσάνα, ενώ τον προόριζε για τον Ελληνικό Πτωχοκομείο Οδησσού. Ο Μαρασλής πείθεται και ο ανδριάντα του ΓΡΗΓΟΡΟΥ Ε ΄ μεταφέρεται στη Δημητσάνα.

ΠΑΡΓΑ

Ο Αγάπιος Λεονάρδος μετα την καταστροφή της σχολής από τους Ορλωφικούς, κατέφυγε στη Ζάκυνθο και έπειτα στην Πάργα, όπου δίδαξε έως το 1780. Στη συνέχεια επέστρεψε στη Δημητσάνα για να αναβιώσει τη Σχολή.

ΠΑΡΟΣ

• Ο Δημητσανίτης Χαρίτων Φιλοσοφόπουλος (1841 -1915) από εύπορη οικογένεια της Δημητσάνας, το 1873 εκάρη μοναχός στην Ιερά Μονή Λογγοβάρδας στις 17 Νοεμβρίου 1872 και από Χαράλαμπος ονομάσθηκε Χαρίτων. Ο Χαρίτων αφιέρωσε οικία του στην Ιερά Μονή που βρίσκετο στην Αθήνα. Το 1910 με δαπάνες του, ανοικοδομήθηκε ο ναός του Οσίου Σαμψών του ξενοδόχου, προ της Ιεράς Μονής Λογγοβάρδας.

Ο ναός του Αγίου Σαμψών στην είσοδο φέρει την εξής επιγραφή:

ΙΔΡΥΘΗ ΕΠΙ ΗΓΟΥΜΕΝΙΑΣ ΙΕΡΟΘΕΟΥ ΒΟΣΥΝΙΩΤΟΥ
ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΔΑΠΑΝΑΙΣ ΤΟΥ ΕΚ
ΜΟΝΑΧΟΥ ΧΑΡΙΤΩΝΟΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΠΟΥΛΟΥ ΕΝ ΕΤΕΙ 1910
Η ΕΙΣΟΔΟΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ ΚΑΤΑ ΤΑΣ ΙΕΡΟΤΕΛΕΣΤΙΑΣ ΩΣ ΕΘΟΣ ΤΗ ΜΟΝΗ

• Ο Γρηγόριος Νικητόπουλος (1853-1897) ακολούθησε τον Χαρίτωνα Φιλοσοφόπουλο στην Ιερά Μονή Λογγοβάρδας και εκάρη μοναχός το 1890 και στη συνέχεα χειροτονήθηκε διάκονος.

• Ο Θεόκτιστος Αλεξόπουλος (από τη Σύρνα) εκάρη Μοναχός στη Ιερά Μονή Λογγοβάρδας. Στη συνέχεια λόγω κλίματος που επηρέαζε την υγεία του, πήγε στη Ι.Μ Προδρόμου Γορτυνίας. Από το 1947 ήταν ηγούμενος της Ι.Μ Προδόμου, Δημητσάνα Γορτυνίας.

• Ο Επίσκοπος Μεθώνης Άνθιμος Καράκαλος (1725-1801) γεννήθηκε στη Δημητσάνα. (ανιψιός του Κύριλλου Ε). Σπούδασε στη Μονή Φιλοσόφου. Έλαβε ενεργό μέρος στην Ορλωφική επανάσταση του 1770. Μετά την αποτυχία αναχώρησε από τη Πελοπόννησο και απο τη Ζάκυνθο πήγε στην Πάρο.

ΠΑΤΜΟΣ

• Ο ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ε΄, το 1772 για δυο χρόνια φοίτησε στην Πατμιάδα σχολή, Φιλοσοφία και Γραμματική με καθηγητές τον Δανιήλ Κεραμέα και Βασίλειο Κουταληνό. Έπειτα επέστρεψε στη Σμύρνη.

• Πολλοί απόφοιτοι της Σχολής με καταγωγή από τη Δημητσάνα (ή στενούς δεσμούς με αυτήν) μετέφεραν τη γνώση και το επαναστατικό πνεύμα στη γενέτειρά τους.

ΠΑΤΡΑ

• Η Πάτρα δέχθηκε αρκετούς Δημητσανίτες τον 18 αιώνα. Μετανάστευσαν στην πρωτεύουσα της Αχαΐας. Οι περισσότεροι έμειναν μόνιμα και προόδευσαν επαγγελματικά και δημιούργησαν οικογένειες και οι απόγονοί τους είναι μόνιμοι κάτοικοι της Πάτρας.

• Τον Μάρτιο του 1806 χειροτονήθηκε μητροπολίτης ο Παλαιών Πατρών Γερμανός. Το 1818 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία

• Ο Εφέτης Πατρών Ευθύμιος Καράκαλος (γεννήθηκε στη Δημητσάνα 1836-1934), τον ενδιέφεραν τα κοινά καθώς και τα κοινωνικά θέματα. Το φλέγον ζήτημα το 19ο αιώνα στη Πελοπόννησο ήταν η διάθεση στην αγορά της κορινθιακής σταφίδας. Είχαν κλείσει οι ευρωπαϊκές αγορές και παρέμενε αδιάθετη στις ελληνικές αποθήκες. Έτσι εμφανίστηκε το «Σταφιδικό Ζήτημα». Ο Καράκαλος με διαλέξεις του στο Αίγιο, Κόρινθο, Πάτρα, Ηλεία, Ζάκυνθο, και Κεφαλλονιά, παρουσίασε την ανάγκη διάδοσης της σταφίδας και είχε αποφασίσει να πάει στη Ρωσία με την ελπίδα να ανοίξει την αγορά του προϊόντος. Το 1894 ζητά άδεια που απασχόλησε τα κυβερνητικά κλιμάκια. Ο τότε πρωθυπουργός Χ. Τρικούπης, ήταν της γνώμης «ότι δεν αρμόζει σε ανώτερο δικαστικό να αναλάβει αυτό το έργο έχοντας χροιά επαιτείας.

• Ο Ευθύμιος Καράκαλος το 1886, αναλαμβάνει Εφέτης Πατρών. Για το ζήλο, του απονεμήθηκε ο Χρυσούς Σταυρός.

• Το 1892 αναλαμβάνει στη Πάτρα πρόεδρος του Λαϊκού Συνδέσμου «Άγιος Κωνσταντίνος», το αρχαιότερο σωματείο στην Ελλάδα(ιδρύθηκε το 1808). Το 1893 δημιούργησε το Λαϊκό Ταμιευτήριο για παροχή δανείων στα μέλη με μικρό τόκο και Επιμελητήριο για τη διαδόσεων εγχώριων προϊόντων και ειδικά του σταφιδοκάρπου.

• Επιστρέφοντας από τη Ρωσία στη Πάτρα, ακολούθησε η απόλυση του Καράκαλου από το δικαστικό σώμα. Από το 1895 έως 1898 ασκεί το επάγγελμα του Δικηγόρου στη Πάτρα

ΠΥΡΣΟΓΙΑΝΝΗ

Πυρσογιαννίτες μαστόροι χτίζουν το 1888 το κωδωνοστάσιο του Αγίου Χαραλάμπους, πετρόχτιστα σπίτια και γεφύρια.

ΡΟΔΟΣ

Στο Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης Ρόδου, βρίσκεται το ζωγραφικό έργο του Φώτη Κόντογλου «Βυζαντινό Τοπίο» 1935, που απεικονίζει «το Ψηλό Κοτρώνη» της Δημητσάνας. Αρχικά το σχέδιο ήταν με μελάνη σε χαρτί που συνοδεύει το βιβλίο «Ταξίδια» 1926.

ΣΑΜΟΣ

• Στο εκκλησιαστικό μουσείο Της Ιεράς Μητροπόλεως Σάμου, φυλάσσεται ο Αρχιερατικός Μανδύας του Πατριάρχη Γρηγορίου του Ε΄.

• Ενδιαφέρον είχε αναπτύξει ο Πατριάρχης ΓΡΗΓΌΡΙΟΣ Ε ´για την Ι.Μ Ζωοδόχου Πηγής Σάμου, η οποία έχει 4 κίονες για την ανέγερση του ναού, μεταφέρθηκαν από τον αρχαιολογικό χώρο της αρχαίας Μιλήτου.

ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ

• Στην Ιερά Μονή Προφήτη Ηλία βρίσκεται η μίτρα του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄.

youtube.com

• Για τη παρασκευή πυρίτιδας έφερναν θειάφι στη Δημητσάνα από τις Κυκλάδες, με ηφαιστειογενή εδάφη, τη Σαντορίνη.

ΣΙΦΝΟΣ

Ο Πολύκαρπος Συνοδινός από τη Σίφνο, διετέλεσε Μητροπολίτης Γόρτυνος και Μεγαλοπόλεως (1923-1933). Στη Σίφνο βρίσκονται τα λείψανα, στο παρεκκλήσι του Αγίου Πολυκάρπου, του Ιερού Ναού του Ιωάννου Θεολόγου σύμφωνα με την επιθυμία του.

ΣΜΥΡΝΗ

• Ο Αγάπιος Λεονάρδος συνδέει τη Δημητσάνα και τη Σμύρνη, αντιπροσωπεύοντας τη μετακίνηση ιδεών και παιδείας από την πόλη της Μικράς Ασίας προς την Πελοπόννησο, αλλά και την ευρύτερη χριστιανική παράδοση της εποχής.

• Το 1759 εγκαταστάθηκε στη Σμύρνη, σπούδασε στην Ευαγγελική σχολή και εκαρη μοναχός, λαμβάνοντας το όνομα Αγάπιος.

• Ο Αγάπιος διετέλεσε διευθυντής της Ευαγγελικής Σχολής Σμύρνης (~ 1781–1783).

• Ο Καλλίνικος Καστόρχης μετέβη στη Σμύρνη όπου μεσουρανούσε το φιλολογικό Γυμνάσιο που διεύθυνε ο κληρικός Κωνσταντίνου Οικονόμου του εξ Οικονόμων.

• Ο Γρηγόριος το 1767 μετέβη στη Σμύρνη, όπου ζούσε ο θείος του Μελέτιος και για πέντε χρόνια σπούδασε στην περιώνυμη Ευαγγελική σχολή της Σμύρνης.

• Το 1785 ο Γρηγόριος επιστρέφει στη Σμύρνη από τη Ζάκυνθο.

• Ο Γρηγόριος, επιστρέφοντας από τη Πάτμο Χειροτονείται διάκονος, ύστερα αρχιδιάκονος, πρωτοσύγκελος, του Μητροπολίτη Σμύρνης Προκοπίου. Τον ίδιο χρόνο διαδέχεται τον Προκόπιο στο θρόνο της Μητροπόλεως , με επίμονή απαίτηση των Σμυρναίων και του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεις.

• Μετά την εκλογή του Προκόπιου, ως Οικουμενικού Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως, ο Γρηγόριος χειροτονήθηκε Μητροπολίτης Σμύρνης στις 14 Οκτωβρίου 1785.

• Τέλη 1797 ο Π. Πατρών Γερμανός εγκατέλειψε την Αργολίδα και πήγε στη Σμύρνη στο συντοπίτη του Γρηγόριο.

• Ο ιερομόναχος Δαμασκηνός Παναγιωτόπουλοςς έμαθε τα πρώτα του γράμματα στη Μονή Φιλοσόφου και συνέχισε τις σπουδές του στη Σμύρνη.

• Ο Αρχιεπίσκοπος εκ Δημητσάνης Παγκράτιος Κουρής πέθανε σε μετόχι στη Σμύρνη, στις 13 Αυγούστου 1756.

ΣΥΡΟΣ

Ο Ευθύμιος Καράκαλος διορίστηκε Εισαγγελέας στο Πρωτοδικείο Σύρου.

ΤΗΝΟΣ

• Ο Αντώνης Κουβαράς από τη νήσο Τήνο είναι ο κατασκευαστής του ρολογιού της Δημητσάνας.

• Ο Λάζαρος Φυτάλης (1831-1909) διακεκριμένος Έλληνας γλύπτης από την Τήνο. Ένα από τα έργα του που ξεχωρίζουν είναι ο ανδριάντας του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

• Ο Μητροπολίτης Αθηνών Διονύσιος Β, πέθανε στην Τήνο στις 23 Μαΐου 1823 από επικρατούσα επιδημία.

ΥΔΡΑ

• Ο Καλλίνικος Κατορχης με το σάλπισμα του 1821 έφυγε από τη Χίο και πήγε στην Ύδρα προσφέροντας υπηρεσίες του.

• Οι Δημητσανίτες, Ανδρέας Σπηλιωτόπουλος, Νικόλαος Σπηλιωτόπουλος, Σπυρίδων Σπηλιωτόπουλος, Αναγνώστης Καραβελής, Δημήτριος Καραβελής, Σταμάτης Ψαρούλης μυήθηκαν φιλικοί στην Ύδρα.

• Αρκετές ποσότητες νίτρου μετέφεραν από την Ύδρα στη Δημητσάνα για την παρασκευή πυρίτιδας.

• Οι Υδραίοι «εκδικούνται» το θάνατο του Γρηγορίου Ε’. Στις 28 Απριλίου 1821 έξω από τις Οινούσσες, στην πρώτη του επιχείρηση στον Αγώνα, ο υδραίικος στόλος αιχμαλώτισε οθωμανικό πλοίο με πολύτιμο φορτίο.

• Το πλοίο «Παναγία της Ύδρας», έλαβε την ονομασία του από τη μονή που βρισκόταν στο λιμάνι του νησιού. Πίνακας στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο.

ΦΘΙΩΤΙΔΑ

Ο Καλλίνικος Καστόρχης στις 3 Οκτωβρίου 1852 εκλέγεται Αρχιεπίσκοπος Φθιώτιδος.

ΦΙΛΙΠΠΟΥΠΟΛΗ

Ο Άγιος Διονύσιος Α΄, χειροτονήθηκε το 1460 από τον Πατριάρχη Γεννάδιο Σχολάριο, Μητροπολίτης Φιλιππουπόλεως (πρώην Μητρόπολη του Οικουμενικού Πατριαρχείου), την οποία Μητρόπολη και ποίμανε για μια δεκαετία.

ΧΑΛΚΗ

Το 1808 εκθρονίστηκε ο πατριάρχης Γρηγόριος Ε και εξορίστηκε στη νήσο Χάλκη.

ΧΙΟΣ

• Στο ονομαστό σχολείο του Αγίου Μηνά στη Χίο (διαλύθηκε πριν την επανάσταση), φοίτησε ο ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ε΄.

• Ο Γεράσιμος Γούνας στα νεανικά του χρόνια μόνασε στη Μονή Αγίου Μηνά και παράλληλα φοίτησε στη σχολή της Χίου.

• Ο αρχιερέας Φθιώτιδος Καλλίνικος Καστόρχης πήγε στη Χίο για να σπουδάσει ρητορική τέχνη από το κληρικό Νεόφυτο Βάμβα. Χειροτονήθηκε ιερεύς.

• Ο Οικονόμου (ή Καζής) Μιχαήλ 1798-1879, σπούδασε στη Χίο. Αγωνιστής του 1821, γραμματέας του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη.

• Ο Ανδρέας Πολεμίδης γράφει ότι «ο ιερομόναχος Γεράσιμος Γούνας ετοίμαζε μεγάλη βιβλιοθήκη» στη μονή του Αγίου Μηνά.

• O Ιωσήφ Δημητρίου, ιερομόναχος και διδάσκαλος, μυήθηκε φιλικός στη Χίο.

ΩΡΩΠΟΣ

• Η συστηματική ανασκαφική έρευνα στον αρχαιολογικό χώρο και στο αρχαίο Θέατρο του Aµφιάρειου Ωρωπoύ, άρχισε στις 18 Ιουνίου 1884, από την αρχαιολογική εταιρεία µε επικεφαλής τους Σπύρο Φιντικλή και Bασίλη Λεονάρδο.

• Ο Β. Λεονάρδος συνέχισε το ανασκαφικό έργο από το 1885 έως το 1930, και δημοσίευσε τις κυριότερες επιγραφές του Aµφιάρειου.

• Με την ανασκαφική του έρευνα για 46 χρόνια, αποκάλυψε το ιερό και την κατοικίδια συνοικία του Aµφιάρειου Ωρωπού, και έφερε στο φως σημαντικά ευρήματα και επιγραφές. Οι μελέτες του, θεωρούνται θησαυροί στις επιγραφικές γνώσεις.